„Nauka w Pałacu” – cykl wystaw o badaniach na Uniwersytecie Warszawskim

30 05 2025

„Nauka w Pałacu” to projekt realizowany w ramach Programu IDUB, którego celem jest upowszechnianie wyników badań prowadzonych na Uniwersytecie Warszawskim oraz budowanie pomostu między środowiskiem akademickim a społeczeństwem. Projekt zakłada organizację cyklu wystaw w przestrzeni Pałacu Kazimierzowskiego, jednej z najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych lokalizacji na terenie kampusu UW.

Każda wystawa prezentuje dorobek naukowy wybranej jednostki organizacyjnej uczelni – wydziału, instytutu lub centrum – w sposób atrakcyjny wizualnie, przystępny merytorycznie i osadzony w kontekście społecznym. Treści są opracowywane we współpracy z naukowcami danej jednostki, dzięki czemu wystawy zachowują merytoryczną rzetelność oraz odzwierciedlają aktualny stan badań. W prace nad przygotowaniem wystawy zaangażowana została osoba łącząca kompetencje naukowe i kuratorskie – posiadająca stopień doktora habilitowanego, aktywna zawodowo zarówno w obszarze badań naukowych, jak i w zakresie organizacji wystaw oraz popularyzacji nauki w instytucji muzealnej.

Cele projektu:

Popularyzacja nauki i wyników badań prowadzonych na Uniwersytecie Warszawskim wśród szerokiego i zróżnicowanego grona odbiorców stanowi jeden z głównych celów projektu. Wystawy są kierowane zarówno do społeczności akademickiej – studentów, doktorantów i pracowników uczelni – jak i do osób odwiedzających Uniwersytet, w tym uczestników wydarzeń otwartych, gości zagranicznych, przedstawicieli instytucji publicznych oraz mieszkańców Warszawy. Umiejscowienie ekspozycji w historycznych wnętrzach Pałacu Kazimierzowskiego dodatkowo wzmacnia ich dostępność i prestiżowy charakter, czyniąc z nich element dialogu uczelni z otoczeniem społecznym.
Promowanie interdyscyplinarności oraz ukazywanie praktycznych zastosowań wyników badań naukowych stanowi jeden z kluczowych celów projektu. Wystawy mają za zadanie nie tylko prezentować osiągnięcia poszczególnych jednostek, ale także podkreślać powiązania między różnymi dziedzinami wiedzy oraz ukazywać, w jaki sposób rezultaty badań akademickich mogą odpowiadać na realne potrzeby społeczne, gospodarcze czy środowiskowe. Tym samym projekt wzmacnia przekaz o roli Uniwersytetu jako miejsca, w którym powstają rozwiązania istotne dla współczesnego świata.
Tworzenie uniwersytetu otwartego, który nie tylko prowadzi badania na światowym poziomie, ale również potrafi je skutecznie i odpowiedzialnie komunikować szerokiemu gronu odbiorców, stanowi ważny wymiar projektu. Wystawy przygotowywane są z myślą o dostępności i zrozumiałości przekazu – stosowany jest otwarty, inkluzywny język, a treści ekspozycyjne tłumaczone są również na Polski Język Migowy (PJM), co umożliwia udział w odbiorze wystawy także osobom Głuchym. Tego rodzaju praktyki wpisują się w szersze działania Uniwersytetu Warszawskiego na rzecz dostępności i równości w dostępie do wiedzy.

Forma wystaw

Każda ekspozycja przygotowywana w ramach cyklu „Nauka w Pałacu” składa się z 20 plansz tematycznych, umieszczonych na estetycznych ekspozytorach, rozmieszczonych w przestrzeni Pałacu Kazimierzowskiego. Plansze, drukowane na folii mrożonej, zawierają przystępnie opracowane treści merytoryczne, przygotowane we współpracy z badaczami danej jednostki. Teksty uzupełnione są o ilustracje, zdjęcia z laboratoriów, archiwalia, grafiki naukowe i infografiki, tworząc atrakcyjną, wizualnie spójną narrację.

Uzupełnieniem ekspozycji są stoły i gabloty wystawiennicze, na których prezentowane są:

materiały źródłowe i przedmioty ilustrujące kontekst badań,
modele przestrzenne,
elementy interaktywne o charakterze fizycznym – np. ruchome okienka, przekładki, warstwowe plansze, naklejki – które angażują odbiorców w samodzielne odkrywanie treści.

Choć projekt nie wykorzystuje rozwiązań multimedialnych, co wynika z ograniczeń technicznych przestrzeni wystawienniczej w Pałacu Kazimierzowskim, nie pozwalającej na montaż urządzeń elektronicznych ani instalacji wymagających zasilania, fizyczna forma interakcji stanowi atrakcyjny i dostępny sposób na zaangażowanie publiczności, niezależnie od wieku i poziomu zaawansowania w danej dziedzinie wiedzy.

Duży nacisk położony jest na przejrzystość komunikatu i otwarty język. Ekspozycje projektowane są z myślą o różnorodności odbiorców – zarówno z kręgu akademickiego, jak ispoza niego. Projekt wpisuje się tym samym w ideę uniwersytetu otwartego, odpowiedzialnego społecznie, który prowadzi badania na światowym poziomie i potrafi je komunikować w sposób przystępny, inkluzywny i angażujący.

Dotychczas zrealizowane wystawy:

Wydział Chemii UW – „Chemia wokół nas”. Wystawa poświęcona była osiągnięciom badaczy Wydziału Chemii z ostatnich lat, ukazując wieloaspektową rolę chemii we współczesnym świecie. Zaprezentowano innowacyjne rozwiązania dla przemysłu i energetyki, badania nad nowoczesnymi materiałami, katalizatorami, a także odkrycia mające potencjał w diagnostyce i terapii choró Szczególne miejsce zajęły także wynalazki o znaczeniu kulturotwórczym i społecznym. Ekspozycja miała charakter popularyzatorski – zachęcała odbiorców do spojrzenia na świat oczami chemika, umożliwiając wgląd w to, co naukowcy obserwują pod mikroskopami i w probówkach. Dzięki temu wystawa była również zaproszeniem do świata badań i eksperymentów, ukazując ich znaczenie nie tylko dla nauki, ale i dla codziennego życia.
Chemia u podstaw zrozumienia mikroświata
Moduł poświęcony jest badaniom teoretycznym i fundamentalnym zagadnieniom współczesnej chemii. Zaprezentowano tu m.in. prace dotyczące metrologii chemicznej – takich jak zmiany definicji jednostek układu SI – oraz osiągnięcia z zakresu krystalografii kwantowej, umożliwiające opis struktury materii na poziomie atomowym. Chemia ukazana jest tu jako narzędzie rozumienia i precyzyjnego opisu rzeczywistości.
Chemia nowych materiałów
W tej części przedstawiono badania nad innowacyjnymi materiałami o właściwościach dostosowanych do potrzeb współczesnych technologii. Pokazano m.in. metal-organiczne szkielety (MOFy), samoorganizujące się układy molekularne, szkła przewodzące prąd oraz ciekłe kryształy o uporządkowanej strukturze. Odbiorcy mogą zadać sobie pytania: czy druty mogą wyczuwać zapachy? czy ciecz może się skręcać? – i poznać naukowe odpowiedzi na te intrygujące zagadnienia. Materiały te znajdują zastosowanie w fotonice, sensorach, optyce i medycynie.
Chemia dla przemysłu
Moduł ten prezentuje zastosowania chemii w rozwoju nowoczesnych technologii przemysłowych i energetycznych. Wśród eksponowanych tematów znajdują się katalizatory homogeniczne, materiały wspierające gospodarkę wodorową, oraz elektrochemiczne źródła i magazyny energii – takie jak nowoczesne baterie, superkondensatory i systemy magazynowania energii. Chemia pokazana jest tu jako siła napędowa innowacji i zrównoważonego rozwoju.
Chemia dla medycyny
W tej części zaprezentowano osiągnięcia z pogranicza chemii i nauk biomedycznych. Przedstawiono m.in. badania nad nowymi lekami przeciwbólowymi do terapii bólu neuropatycznego, potencjalnym lekiem na chorobę Alzheimera, a także innowacyjne urządzenia diagnostyczne – jak analizator płynów dializacyjnych. Pokazano również prace nad nowymi terapiami onkologicznymi, opartymi na podejściu molekularnym i nanotechnologicznym. Moduł ten podkreśla znaczenie chemii w ochronie zdrowia i personalizacji medycyny.
Chemia dla kultury
Ostatni moduł ukazuje zastosowanie chemii w ochronie dziedzictwa kulturowego i współpracy z instytucjami muzealnymi. Przedstawiono osiągnięcia z zakresu archeometrii – nauki badającej pochodzenie i skład materiałów zabytkowych – oraz innowacyjne metody konserwatorskie, takie jak żelowa metoda renowacji obrazów na płótnie. Dzięki tym badaniom możliwa jest rekonstrukcja historii przedmiotów, ich analiza oraz opracowanie technik bezpiecznej konserwacji.
Wydział Biologii UW – „Biologia: życie w mikro i makro skali”. Wystawa przygotowana przez Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego wspólnie z Centrum Współpracy i Dialogu prezentuje bogactwo i różnorodność współczesnych badań biologicznych – od poziomu molekularnego po ekosystemy i bioróżnorodność globalną. Ekspozycja ukazuje nie tylko złożoność życia, ale także znaczenie badań podstawowych w zrozumieniu mechanizmów funkcjonowania organizmów i ich zastosowanie w ochronie zdrowia, środowiska oraz rozwoju nowoczesnych technologii. Ekspozycja podzielona jest na cztery tematyczne moduły, z których każdy prezentuje inny wymiar badań biologicznych:
Molekuła: fundamenty życia
Moduł prezentuje badania nad strukturą i funkcją cząsteczek kluczowych dla życia – takich jak mRNA, enzymy sieroce czy białka błonowe. Pokazano, jak zrozumienie mechanizmów molekularnych stanowi punkt wyjścia do rozwoju innowacyjnych terapii i diagnostyki choró
Komórka i tkanka: mikroświat w akcji
Zaprezentowano badania z zakresu embriologii, regeneracji tkanek, mikroorganizmów eukariotycznych oraz mechanizmów komórkowych istotnych w terapii niepłodności, medycynie regeneracyjnej i biologii rozwoju. Uwagę poświęcono także strukturze błon komórkowych oraz komunikacji wewnątrzkomórkowej.
Organizm: harmonia struktur i procesów
Moduł ukazuje badania nad różnorodnością organizmów – od grzybów, przez bakterie i pasożyty (np. kleszcze), po organizmy kopalne analizowane w ramach paleobiologii. Prezentowane zagadnienia ilustrują złożone interakcje biologiczne oraz ewolucyjne adaptacje.
Ekosystem: sieć życia
Najobszerniejszy moduł ekspozycji poświęcony jest badaniom nad ekologią miejską, ochroną siedlisk i dużych drapieżników, a także zjawiskom takim jak oporność na antybiotyki w kontekście środowiskowym. Przedstawiono również zagadnienia związane z bioremediacją skażonych gruntów, wykorzystaniem ekstremofili i mikroorganizmów w innowacyjnych technologiach oraz wpływem zmian klimatu na funkcjonowanie roślinnych ekosystemów.

Wystawa łączyła wysoki poziom merytoryczny z przystępną formą prezentacji – teksty naukowe uzupełniono o bogaty materiał wizualny: zdjęcia mikroskopowe, modele molekularne i infografiki. Dzięki szerokiemu zakresowi tematycznemu wystawa ukazuje Wydział Biologii jako nowoczesne, interdyscyplinarne centrum nauk przyrodniczych, prowadzące badania o znaczeniu fundamentalnym i aplikacyjnym, istotne zarówno dla nauki, jak i dla wyzwań współczesnego świata.

Wydział Polonistyki UW – „Przestrzenie książki”. Ekspozycja Ukazywała książkę jako wielowymiarowe zjawisko – przedmiot, tekst, medium kulturowe oraz przestrzeń twórczej i społecznej interakcji. Przedstawiono różne etapy funkcjonowania książki: od jej tworzenia, przez obieg i recepcję, aż po współczesne formy obecności w przestrzeni cyfrowej. Wystawa prezentowała badania z zakresu literaturoznawstwa, edytorstwa, historii książki, bibliologii, językoznawstwa i antropologii literatury. Ekspozycja składa się z pięciu działów tematycznych: Źródła książki – od literatury ustnej i manuskryptów po cyfrowe formy przekazu, takie jak platformy wideo;
Kolekcje i edycje – historia wydawania, gromadzenia i katalogowania książek;
Translacje książki – zagadnienia przekładu literackiego oraz adaptacji treści literackich w różnych mediach;
Badania książki – refleksje językoznawcze, literaturoznawcze i kulturoznawcze nad tekstem, stylem, kodem i kontekstem;
Książka w działaniu – książka jako narzędzie edukacji, komunikacji i twórczości.
Wystawa łączyła naukowe podejście z doświadczeniem interaktywnym – odwiedzający mogą m.in. wpisać tytuł ważnej dla siebie książki na specjalnej planszy, współtworząc wspólną mapę literackich inspiracji. Jednym z centralnych punktów ekspozycji była instalacja przestrzenna z trójwymiarowymi literami w różnych alfabetach i językach, których badaniami zajmują się naukowcy Wydziału. Zwiedzający mogli układać z nich słowa, badać ich formę i znaczenie. Wystawa nie tylko prezentowała dorobek naukowy, lecz także zachęcała do aktywnego uczestnictwa w kulturze literackiej, ukazując interdyscyplinarność współczesnych badań nad książką i językiem.

Aktualnie prezentowana jednostka:

Wydział Nauk Ekonomicznych UW (WNE UW) – „Ekonomia w działaniu. Od codziennych wyborów po globalne wyzwania” – Wystawa przygotowana przez Wydział Nauk Ekonomicznych UW we współpracy z Centrum Współpracy i Dialogu UW ukazuje, w jaki sposób ekonomia przenika wszystkie sfery życia społecznego – od indywidualnych decyzji konsumenckich po globalne wyzwania cywilizacyjne. Ekspozycja, dostępna od 30 kwietnia 2025 r. w Pałacu Kazimierzowskim, ma charakter przekrojowy – łączy badania teoretyczne z praktycznymi zastosowaniami wyników analiz ekonomicznych.
Wystawa została podzielona na cztery główne moduły tematyczne:
Metody ilościowe i narzędzia analizy – przedstawiają nowoczesne techniki wykorzystywane w ekonomii, takie jak modele przestrzenne, sztuczna inteligencja czy analiza danych.
Zachowania ekonomiczne – prezentują wpływ psychologii, norm społecznych oraz poznawczych ograniczeń na podejmowanie decyzji.
Ekonomia i społeczeństwo – ukazują powiązania między rynkiem pracy, edukacją, strukturą rodzin, nierównościami dochodowymi i kulturą.
Ekonomia globalna i polityka – analizują procesy integracji europejskiej, zmiany klimatyczne, migracje i ich skutki społeczne i ekonomiczne.
Wystawa podkreśla, że ekonomia to nie tylko liczby i wykresy, lecz także narzędzie zrozumienia i kształtowania rzeczywistości – od projektowania polityk publicznych, przez analizę rynków, po budowanie bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego społeczeństwa. Zaprezentowano również dorobek Wydziału Nauk Ekonomicznych UW, w tym projekty badawcze realizowane we współpracy międzynarodowej.

Najbliższe planowane wystawy:

Wydział Geografii i Studiów Regionalnych UW (WGiSR)
Obserwatorium Astronomiczne UW
Wydział Lingwistyki Stosowanej UW (WLS)

Znaczenie projektu w ramach Programu IDUB

„Nauka w Pałacu” to nie tylko forma prezentacji wyników badań, ale także narzędzie systemowego upowszechniania rezultatów projektów wspieranych przez IDUB. Obecność wystaw na stronie internetowej IDUB oraz ich dokumentacja fotograficzna i tekstowa umożliwiają tworzenie kompleksowych sprawozdań i raportów z wdrażania programu oraz pokazują społeczną wartość prowadzonych działań. Dzięki temu projekt pełni funkcję komunikacyjną, edukacyjną i promocyjną, wspierając cele strategiczne uczelni.